Slordige vs verdraaide bronvermeldingen

Voorbeelden uit het vakgebied geschiedenis

De meeste stukken op Keizers & Kleren hebben – voor wat betreft tak van wetenschap – betrekking op criminologie. Nu zijn de criminologen met hun bijzondere ‘paradigma’ ook wel medeverantwoordelijk voor onevenredig veel maatschappelijke narigheid, maar sommige problemen komen in veel, zo niet alle, takken van wetenschap voor. Die problemen zijn zo moeilijk helemaal te overwinnen dat je ze misschien beter kunt aanduiden als uitdagingen. De omgang met bronvermelding/referenties is er zo een.

Recent stuitte ik op twee opvallende voorbeelden van het verschijnsel ‘slordig omgaan met bronvermelding’ in geschiedkundige stukken. Ik schrijf aan een stuk over het fenomeen ‘kalifaat’ in relatie tot ISIS; in wezen een politiek betoog, maar ik wil het stevig funderen en verdiep me dus nogal uitgebreid in de geschiedenis van het fenomeen.

 

Een bijzondere beweging die zich in het verleden sterk maakte voor het mohammedaanse kalifaat was de zogenaamde Khilafat Movement, een organisatie waarin de beroemde niet-mohammedaan Mahatma Gandhi een ‘glansrol’ vervulde. De Pakistaanse marxist Hamza Alavi schreef in 1997 een opmerkelijk essay over die beweging: Ironies of History: Contradictions of the Khilafat Movement; in het deel ‘Muslim Identity Politics in South Asia and the Balkans’ van Comparative studies of South Asia, Africa and the Middle-East. Vol XVII, nr 1. In zijn verhaal zat een opmerking over financiële steun vanuit India voor de Turkse nationalisten ten tijde van de ‘onafhankelijkheidsoorlog’ van Turkije, onmiddellijk aansluitend op de Eerste Wereldoorlog. Alavi noemt daarin een bedrag van £125 miljoen en vermeldt zijn bron voor die bewering: de veelgeprezen biografie van Kemal Mustapha (ook bekend als Atatürk) van de hand van Lord Kinross. Het bedrag leek me heel erg hoog en ik sloeg de bron erop na: Alavi bleek het bedrag dat Kinross noemde met 1000 vermenigvuldigd te hebben!

Qua slordigheid deed het me denken aan de ‘tekstwetenschapper’ mevrouw Van der Valk:

“In de paar tabellen die het boek telt zitten fouten die je aan kunt wijzen zonder de onderliggende data te kennen. De tabellen 4.1 tot en met 4.4. gaan over dezelfde gegevens. Ze slaan op ‘geweld’acties tegen moskeeën. In Tabel 4.1 en 4.3 hebben de totalen voor de jaren 2005 tm 2010 zes dezelfde waarden: misschien zijn dat de getallen die kloppen. In tabel 4.2 zijn echter vijf van die zes totalen afwijkend en in tabel 4.4 ook één. Zelfs met deze paar cijfermatige gegevens is niet zorgvuldig omgegaan.”

Een andere bron die ik aanhaal in mijn betoog gaat over de verhouding van de eerste presidenten van de Verenigde Staten tegenover het mohammedanisme in het algemeen en tegenover jihadisme en slavenjacht meer in het bijzonder. Melvin E. Lee – historicus geworden na een carrière binnen de Amerikaanse strijdkrachten – schreef daarover een lezenswaardig stuk The Fallacy of Grievance-based Terrorism. (Middle East Quarterly, Winter 2008, page 71-79)

Hij claimt daarin dat:

“President Woodrow Wilson did not include the Ottoman Empire in the U.S. declaration of war against Germany and the Austro-Hungarian Empire, an omission he said was to mitigate the risk of Ottoman retaliation against its Christian or Jewish populations, thereby implying his sense that the Porte [De ‘zetel’ van de Sultan] saw the United States through a religious rather than just diplomatic lens.”

Voor die claim verwijst hij naar het veelgeprezen boek A Peace to End All Peace, van David Fromkin. Ik vond het een verrassende claim en sloeg de bron erop na: het bleek dat Lee de uitspraak ten onrechte toewees aan de Amerikaanse president: het betrof een uitspraak van zijn minister van buitenlandse zaken, Robert Lansing.

Ook nogal slordig. Eigenlijk zou elke kritische reviewer – en wat is het nut van een niet-kritische review? – zo ongeveer alle bronnen moeten checken. Een tijdrovende klus.

De slordigheid uit deze voorbeelden is echter heel wat anders dan totale omdraaiing: schijnbaar ter onderbouwing van het eigen betoog verwijzen naar een bron, die heel ergens anders over gaat of zelfs het tegenovergestelde standpunt inneemt met betrekking tot hetzelfde onderwerp. Díe praktijk ben ik tot nu toe alleen nog maar tegengekomen in hier eerder onder de loep genomen artikelen uit een andere tak van wetenschap. Inderdaad, criminologie.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

De volgende HTML-tags en -attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>